Xây dựng “bộ não số” cho hệ thống pháp luật Việt Nam

Theo báo cáo tại buổi làm việc, việc Bộ Tư pháp đã và đang tái cấu trúc Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, chuẩn hoá cấu trúc văn bản quy phạm pháp luật, hướng tới biểu diễn văn bản theo chuẩn máy đọc được là tiền đề đặc biệt quan trọng.

Tuy nhiên nếu chỉ dừng ở lưu trữ và tra cứu văn bản, giá trị của dữ liệu pháp luật chưa được khai thác đầy đủ. Cần tiếp tục phát triển từ “cơ sở dữ liệu văn hoá” thành “hạ tầng tri thức pháp luật”, trong đó dữ liệu được chuẩn hoá, liên kết, mô hình hoá quan hệ hiệu lực, quan hệ viện dẫn, quan hệ sửa đổi - bổ sung – bãi bỏ, quan hệ thẩm quyền, quan hệ thủ tục và quan hệ thi hành. Trên nền tảng đó, AI mới có thể hỗ trợ thực chất cho các nghiệp vụ xây dựng, kiểm tra, rà soát và tổ chức thi hành pháp luật.

Do đó, việc xây dựng 02 Đề án về Dữ liệu lớn pháp luật và Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật là yêu cầu khách quan, cấp thiết và có tính chiến lược. Đề án Xây dựng dữ liệu lớn về pháp luật có vai trò tạo lập hạ tầng dữ liệu, hạ tầng tri thức và nền tảng kết nối, chia sẻ, khai thác dữ liệu pháp luật.

Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin Phạm Quang Hiếu báo cáo tại buổi làm việc.

Đề án Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật có vai trò khai thác hạ tầng đó để hình thành các công cụ hỗ trợ hoạch định chính sách, đánh giá tác động, soạn thảo văn bản, kiểm tra kỹ thuật lập pháp, rà soát mâu thuẫn chồng chéo, theo dõi thi hành pháp luật, phân tích phản ánh - kiến nghị, phổ biến giáo dục pháp luật, cải cách thủ tục hành chính và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.

Việc triển khai hai Đề án này không chỉ nhằm hiện đại hoá một số nghiệp vụ cụ thể của công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, mà còn góp phần hình thành phương thức quản trị pháp luật mới: quản trị pháp luật dựa trên dữ liệu, tri thức và trí tuệ nhân tạo. Đây là bước chuyển từ “số hoá văn bản” sang “thông minh hoá hệ thống pháp luật”; từ “tra cứu pháp luật” sang “phân tích, dự báo, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định pháp lý”; từ “pháp luật khó tiếp cận” sang “pháp luật dễ hiểu, dễ sử dụng, phục vụ người dân và doanh nghiệp theo thời gian thực”.

Vì vậy, hai Đề án cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, có tính nền tảng trong triển khai Nghị quyết 57, Nghị quyết 66 và các nghị quyết chuyên đề khác của Đảng, giải quyết “điểm nghẽn” thể chế, đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới. Đây cũng là điều kiện để Bộ Tư pháp phát huy vai trò cơ quan tham mưu chiến lược về thể chế, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển nhanh, bền vững đất nước trong  kỷ nguyên mới.

Kết luận buổi làm việc, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, đây là hai Đề án có tính chất nền tảng, phạm vi rộng, độ phức tạp cao nhưng mang ý nghĩa chiến lược đối với ngành Tư pháp trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 66-NQ/TW.

Theo Bộ trưởng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật và phát triển AI pháp lý là hướng đi đúng đắn, thể hiện vai trò “đi trước mở đường” của ngành Tư pháp trong chuyển đổi số quốc gia, đồng thời có thể tạo tiền đề để các ngành, lĩnh vực khác tham khảo, triển khai mô hình tương tự.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng phát biểu kết luận buổi làm việc.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đề nghị tiếp tục tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại cuộc họp để hoàn thiện hai Đề án trước khi trình cấp có thẩm quyền theo đúng tiến độ. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng hoàn thiện tầm nhìn, cách tiếp cận và ngôn ngữ thể hiện của Đề án theo hướng ngắn gọn, cô đọng nhưng thể hiện rõ chiều sâu chiến lược, khát vọng phát triển và giá trị đóng góp đối với xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện đại, phục vụ hiệu quả người dân, doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước.

Bộ trưởng lưu ý cần nghiên cứu cách đặt tên, lựa chọn thuật ngữ phù hợp với tinh thần Đề án, bảo đảm vừa hiện đại, dễ tiếp cận, vừa phản ánh đúng bản chất các giải pháp AI hỗ trợ xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng yêu cầu làm rõ hơn khái niệm “dữ liệu pháp luật”, phạm vi dữ liệu trong cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật cũng như nguyên tắc quản trị, kết nối và khai thác dữ liệu nhằm tránh trùng lặp, lãng phí trong lưu trữ và sử dụng dữ liệu dùng chung. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế mở để hệ thống có khả năng mở rộng, cập nhật các nhóm dữ liệu và các mô hình AI mới trong tương lai.

Đối với Đề án AI, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu cân bằng giữa các ứng dụng phục vụ cơ quan nhà nước với các giải pháp hỗ trợ trực tiếp người dân và doanh nghiệp. Theo đó, ngoài các công cụ hỗ trợ xây dựng pháp luật, cần nghiên cứu bổ sung các mô hình AI phục vụ tư vấn pháp lý, hỗ trợ doanh nghiệp, nhà đầu tư, cung cấp dịch vụ pháp luật đa ngôn ngữ và đặc biệt là các công cụ AI hỗ trợ đánh giá tác động chính sách trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Về tổ chức thực hiện, Bộ trưởng yêu cầu xây dựng lộ trình triển khai theo tinh thần khẩn trương nhưng phải bảo đảm tính khả thi; đồng thời nghiên cứu áp dụng đầy đủ các cơ chế, chính sách đặc thù về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo các Nghị quyết của Trung ương. Bộ trưởng cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện kết cấu, bố cục hai Đề án theo hướng thống nhất, đồng bộ; chuẩn bị kỹ nội dung giải trình, thuyết minh để phục vụ quá trình báo cáo, xin ý kiến lãnh đạo Chính phủ và các Ban Chỉ đạo liên quan.