Trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét dự án Luật Phát triển đô thị

Về sự cần thiết và quan điểm xây dựng dự án Luật, theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự án Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đột phá và khả thi thúc đẩy phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt. Mục tiêu trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.

Việc ban hành Luật là cần thiết để thể chế hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng (nhất là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới và các chỉ đạo liên quan của cấp có thẩm quyền); kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù được quy định tại các Nghị quyết có liên quan của Quốc hội đã được thực tiễn kiểm nghiệm; Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn còn nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế, an sinh, quản trị và liên kết vùng, cần một đạo luật ổn định, bao quát và đủ mạnh để tạo động lực phát triển mới.

Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề khung, nguyên tắc và chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao không gian chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực xã hội và thí điểm cơ chế mới; tham khảo hợp lý Luật Thủ đô để bảo đảm tính đồng bộ chung trong một số vấn đề cốt lõi, nền tảng về quản lý, phát triển giữa hai đô thị đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; kế thừa các nghị quyết đặc thù và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Cũng theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 Điều, trong đó tập trung vào hai nhóm nội dung chủ yếu: Phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, gắn với cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình; Thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt về tổ chức chính quyền đô thị, chế độ công vụ, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, trật tự an toàn đô thị, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực phát triển, liên kết vùng và phát triển kinh tế biển…

Quang cảnh Phiên họp.

Trong đó, bao gồm một số chính sách đáng chú ý như: Trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn. Việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình, qua đó bảo đảm tính thống nhất, ổn định của hệ thống pháp luật.

Chú trọng cải cách thủ tục hành chính thông qua cơ chế xã hội hóa hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính; cho phép điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, trong triển khai các dự án đầu tư, gắn với chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền Thành phố.

Tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực then chốt phù hợp với điều kiện thực tiễn, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của Thành phố, như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, công nghiệp năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh việc phân quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật như trên), việc quy định một số chính sách đặc thù trong một số lĩnh vực là cần thiết để đảm bảo Luật này có thể vận hành được ngay trên thực tế (tương tự Luật Thủ đô).

Cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình được thiết kế để bảo đảm chính sách áp dụng đúng thẩm quyền, minh bạch, hiệu quả. Kiểm soát quyền lực được đặt song song với khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; đồng thời xử lý nghiêm tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, ngày 27/7/2026, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đã có Báo cáo thẩm tra số 645/BC-UBPLTP16 về việc thẩm tra sơ bộ dự án Luật Phát triển đô thị. Ngay trong ngày 27/7/2026, Bộ Tư pháp đã tổ chức họp với đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Văn phòng Chính phủ, UBND TP Hồ Chí Minh, các Bộ, cơ quan liên quan để thảo luận định hướng bước đầu trong tiếp thu, giải trình ý kiến thẩm tra. Trong đó, dự kiến tiếp thu, giải trình đối với một số nội dung như tên gọi, phạm vi điều chỉnh; áp dụng pháp luật; xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; bảo đảm cân đối giữa trao quyền - kiểm soát quyền và vai trò điều phối của Chính phủ…

Dự án Luật được xây dựng khẩn trương nhằm tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn về phân quyền, cơ chế chính sách phát triển hạ tầng kinh tế, huy động nguồn lực, quản trị đô thị và tổ chức thực hiện, trước hết phục vụ yêu cầu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt. Chính phủ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép bổ sung dự án Luật vào Chương trình kỳ họp Quốc hội tháng 8/2026 để xem xét, thông qua theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu báo cáo thẩm tra sơ bộ.

Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (TTUBPLTP) và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng và tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn, đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.

Đề nghị Chính phủ sớm thống nhất về phạm vi và đối tượng điều chỉnh cũng như các nội dung cụ thể của dự thảo Luật (nhất là các nội dung liên quan đến khu kinh tế đặc biệt); nghiên cứu làm rõ trọng tâm của Luật là cơ chế, chính sách phát triển Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt; phân định rõ phạm vi áp dụng đối với các thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt phù hợp với chủ trương của cấp có thẩm quyền; đảm bảo thống nhất giữa tên gọi, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật.

Do Luật quy định về cơ chế, chính sách đặc thù nên có một số quy định khác so với các luật hiện hành, TTUBPLTP đề nghị Chính phủ nghiên cứu, đề xuất giải pháp tổng thể về nguyên tắc xác định pháp luật được áp dụng khi nhiều luật, nghị quyết cùng có quy định ưu tiên áp dụng hoặc cho phép lựa chọn quy định thuận lợi hơn, đảm bảo tính thống nhất, công khai, minh bạch của hệ thống pháp luật. Đề nghị chỉ Thành phố Hồ Chí Minh được áp dụng cơ chế lựa chọn áp dụng pháp luật, trừ quy định của Luật Thủ đô và các cơ chế liên quan đến “vùng đô thị đặc biệt” để phù hợp với cơ sở chính trị tại Nghị quyết số 09-NQ/TW; không mở rộng áp dụng đối với các tỉnh, thành phố khác.

TTUBPLTP cơ bản tán thành với việc Quốc hội phân quyền trực tiếp cho Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị đặc biệt, giao Chính phủ quyết định phạm vi áp dụng đối với các thành phố còn lại và khu kinh tế đặc biệt. Để đảm bảo tính khả thi,đề nghị bổ sung các nguyên tắc làm căn cứ để Chính phủ quy định việc áp dụng cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực, mỗi thẩm quyền được giao phải có cơ chế theo dõi, báo cáo, kiểm tra, giám sát và giải trình tương ứng; bổ sung trách nhiệm định kỳ đánh giá của Chính phủ và UBND Thành phố…